1896 yılında Kandiye’de doğan Hüseyin Vasıf Bey, 1910 yılında İzmir İdadisi’nde (İzmir Atatürk Lisesi) lise eğitimini tamamlamıştır. Yükseköğrenim için İstanbul’a giderek İstanbul Hukuk Mektebi’nde eğitim almıştır. Savaş dolayısıyla kesintiye uğrayan hukuk öğrenimini 1916 yılında tamamlamıştır.
Hüseyin Vasıf Bey, arkadaşı Mustafa Necati Bey ile beraber 1915 yılında İzmir’de kurdukları Özel Şark Mektebi (lise) İdadisi’nde yöneticilik ve tarih öğretmenliği yaparak kariyerine adım atmıştır. Burada üç yıl görev yaptıktan sonra, lisede spor yapmaya teşvik ettiği gençlerle Altay Spor Kulübü’nün kuruluşuna katkıda bulunmuştur.
İzmir’in Yunanlar tarafından işgali sırasında, Mustafa Necati Bey ile birlikte direnişin organize edilmesi için çalışmış ve İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer almıştır. İzmir’in işgali üzerine kardeşi Mehmet Esat ile birlikte Balıkesir’e giderek Balıkesir Kuvâ-yi Milliyesi’ne katılmıştır. 2. Balıkesir Kongresi’nden itibaren yapılan tüm kongrelere “İzmir Türk Ocağı Delegesi” olarak katılmıştır.
Hüseyin Vasıf Bey’in Millî Mücadele’ye sağladığı en önemli katkılardan biri, Mustafa Necati Bey’in Balıkesir’de bulunduğu sırada ‘İzmir’e Doğru’ gazetesini çıkarmasıdır. Millî Mücadele basınında önemli bir yer edinmiş olan “İzmir’e Doğru” gazetesinin sahibi olan Hüseyin Vasıf, burada etkileyici makaleler kaleme almıştır.
Balıkesir’in işgali sonrasında gazetenin yayını sona erince Hüseyin Vasıf Bey, Balıkesir’den ayrılarak Maarif Bakanlığı Özel Kalem müdürlüğüne atanır.
Ankara’daki İzmirlilerle birlikte İzmir Yurdu Derneği’ni kurar. İzmir, Yunan işgalinden kurtulduktan sonra 1922 yılında İzmir Milli Eğitim Müdürlüğü’ne atanmıştır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) ikinci dönem milletvekilliği seçimlerine katılarak, 5 Temmuz 1923 tarihinde Saruhan’dan milletvekili seçilmiş ve aynı yıl meclise girmiştir.
Hüseyin Vasıf Bey, eğitimde mektep-medrese ayrımını ortadan kaldırmak amacıyla öğretimin birleştirilmesi kanunu (Tevhid-i Tedrisat) için elli arkadaşıyla birlikte 3 Mart 1924 tarihinde bir önerge vermiştir. Aynı gün Tevhid-i Tedrisat kanunu teklifinin kabul edilmesinin ardından Millî Eğitim Bakanı olarak atanmıştır. Sekiz ay süren ilk bakanlığı sırasında “Tevhid-i Tedrisat” uygulamaya konulmuş; medreseler kapatılmış, okullar laik hale getirilmiş, öğretmen okullarının sayısının artırılması için çalışmalar başlatılmış ve yabancı uzmanların getirtilmesi hususu ele alınmıştır.
6 Mart 1924 tarihinde Millî Eğitim Bakanlığına atanan Hüseyin Vasıf Bey’in bakanlığının ilk günlerinde zorunlu ilköğretim eğitimi beş yıl olarak yeniden düzenlenmiştir. Bakan olur olmaz üzerinde durduğu ve eğitim projelerinde hedeflediği yatılı ilkokulların açılması için bütçeden mali kaynak tahsis etmiştir.
Radikal uygulamalarından rahatsız olan bazı çevrelerin eleştirilerine maruz kalınca 21 Kasım 1924 tarihinde bakanlıktan istifa etmiştir.
Prag elçiliğine atanması nedeniyle 26 Ekim 1925’te milletvekilliğinden istifa etmiş; üçüncü ve dördüncü dönemde İzmir’den milletvekili seçilmesine rağmen büyükelçiliğe atanması sebebiyle tekrar istifa etmiştir. Dışişleri Bakanlığı kadrosuna dahil olarak üç yıl içinde üç büyük kente elçilik yapmıştır. 16 Haziran 1925 günü Prag Elçisi olarak atanarak Türkiye Cumhuriyeti’nin Çekoslovakya’daki ilk elçisi olmuştur. İki yıl Prag’da görev yaptıktan sonra, 11 Aralık 1927’de Budapeşte Elçisi olarak atanmış ve bir yıl bu görevde kalmıştır.
3 Kasım 1928 günü Moskova Büyükelçisi olarak atanmış; ancak bu görevde yalnızca üç ay kalabilmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı görevinde bulunan yakın arkadaşı Mustafa Necati Bey’in ani ölümü üzerine boşalan İzmir milletvekilliğine seçilmiş ve ikinci kez Millî Eğitim Bakanı olarak atanmıştır.
Hüseyin Vasıf Bey, 1932 yılında Millî Eğitim Bakanlığı’ndan tekrar ayrılarak dışişleri bünyesinde çalışmaya başlamış ve bakanlık tarafından İtalya Büyükelçisi olarak görevlendirilmiştir. 28 Mayıs 1931’de Roma’daki görevine başlamış; Moskova’ya atanması sonucu buradan ayrılmıştır ve 10 Eylül 1934 tarihinde Moskova’daki görevine başlamıştır. Bu göreve ek olarak Litvanya’da Türkiye’yi ortaelçi olarak temsil etmiştir.
Soyadı Kanunu çıktığında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, “Çınar gibi dallı budaklı bir aileye mensup olmasından dolayı” kendisine Çınar soyadını vermiştir. Ani bir hastalık sonucunda, 2 Haziran 1935 günü Moskova’da hayatını kaybetmiş; cenazesi Ankara’ya getirilerek Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedilmiştir.
Işıklar onunla.
26 Ekim 2026
Ahmet Gürel
